Het een komt uit het ander voort. Kleur bestaat bij de gratie van licht. Zonder licht geen kleur. Tenminste….dat dacht ik. Op het Kleur & Licht Seminar dat de Stichting Kleurenvisie organiseerde in het van Abbemuseum en het Designhuis in Eindhoven, werd ik even op het verkeerde been gezet.
Volgens spreker Cretien van Campen ontstaan kleuren ook zonder licht. Namelijk bij het zien of horen van getallen, letters of maanden van het jaar. Synesthesie heet deze vermenging van de zintuigen. Synesthesie is het verschijnsel dat wanneer een zintuig geprikkeld wordt, bijvoorbeeld men hoort de klank van een woord, men ook gewaarwordingen van een ander zintuig ervaart, men ziet bijvoorbeeld tegelijkertijd de kleur blauw. In dit geval ‘hoort men kleuren’ en dit noemt men kleurwoordsynesthesie. Ja natuurlijk. Dat is een bekend fenomeen.
Een andere vorm van kleurwaarneming zonder licht, ontstaat in de visualisaties die ik met mensen doe tijdens mijn workshops; zij ervaren ook kleuren. Ik zeg bewust ‘ervaren’, omdat een visualisatie zo sterk kan zijn, dat de fysieke of mentale uitwerking van de verschillende kleuren ook echt voelbaar kan zijn.
Ik moet daarbij onmiddellijk denken aan de jongeman die ooit per ongeluk in een koelwagen werd opgesloten en besefte dat hij nu van de kou zou omkomen. Inderdaad kwam deze man door onderkoeling om het leven. Terwijl achteraf bleek dat de koeling niet eens aan had gestaan. Waar gebeurd? Ik kan het niet persoonlijk checken maar weet wel hoe sterk onze geest processen in ons lichaam kan beïnvloeden. Dus waarom zou dat niet voor kleurvisualisatie of kleurademhaling gelden? Het enige verschil met de onderkoelde man en de deelnemers aan mijn training is, dat de man van te voren wist welk ‘resultaat’ hij kon verwachten, namelijk onderkoeling, en dat mijn cursisten de werking van de kleuren niet kennen, dus spontaan reageren.
Enfin, even een gedachtegang naar aanleiding van de uitspraak “Kleur kan ook ontstaan zonder licht” op het Kleur & Licht seminar van 22 oktober.
De rest van deze interessante en inspirerende dag kwam het aspect licht uitgebreid aan de orde. Wat mij met name interesseerde, was het project Schoolvision van Philips Lighting. Onderzoek bij een lagere school in Wintelre toont aan dat kinderen naar verwachting reageren op verschillende lichtsterktes en kleuren van licht in het klaslokaal. Zo werkt blauwachtig licht (als een heldere, onbewolkte zomerdag rond het middaguur) concentratieverhogend en warmer gloeilampachtig licht (als de zachte avondzon) ontspannend.
Deze uitwerking van licht was mij al bekend. Immers, in grote kantoorgebouwen zoals Westraven in Utrecht, wordt deze techniek al langer toegepast. Met name om de gevreesde ‘lunchdip’ te voorkomen. In mijn boek Succesvol ondernemen met de kracht van kleur ga ik daar uitgebreid op in in het hoofdstuk over biodynamische verlichting.
Sterkte en kleur worden computermatig gestuurd: ’s ochtends vrij neutraal licht, richting lunch geleidelijk warmer, na de lunch beduidend koeler. Het licht verandert dan van maximaal warm in maximaal koud. Philips geeft bovendien aan dat biodynamische verlichting in werkomstandigheden een kwart procent minder ziekteverzuim oplevert.
De Duitse professor Volker Hartkopf beaamt dat. Uit onderzoek blijkt dat mensen die naast het raam werken 23 % minder klachten hebben over stressgerelateerde ziekten als hoofdpijn, rugpijn en vermoeidheid. “Ramen zorgen voor stimulans, opwinding, plezier en informatie. Zorg dus liever voor een klein kantoor met goed uitzicht, dan een groter zonder.”
Nu lijkt het mij voor kinderen die moeten opletten in de klas juist afleidend om bij het raam te zitten. Ik zie mijzelf weer als tienjarige leerling wegdromen bij het staren naar de blauwe lucht…. Maar de afweging kwaliteit van licht en concentratie hoeft tegenwoordig dus niet meer gemaakt te worden. Door het regelen van het licht in het klaslokaal zelf, speelt daglicht via de ramen een minder grote rol.
Dat Philips deze techniek nu ook op scholen toepast is een interessante ontwikkeling. Ik kan deze bevindingen goed gebruiken voor mijn volgende boek.
Enkele andere power points die ik uit het seminar haalde:
• Uitspraak van David Bowie, aangehaald door spreker Mark Stolk: “Je kunt je creativiteit verhogen door de hoeveelheid mogelijkheden te beperken.”
• Mark haalde ook de voormalig recordhouder Daniël Tammet aan, die het getal PI tot op 22.514 decimalen onthoudt. Daniël ziet bij elke combinatie van getallen een compositie van een gekleurd landschap voor zich. Dat helpt hem bij het onthouden.
Hij gaat zelfs verder dan het koppelen van kleuren aan cijfers. Hij dicht cijfers zintuiglijke kenmerken toe. De 5 is luidruchtig, de 4 vriendelijk. “Getallen zijn mijn vrienden.” zegt deze knappe kop, die overigens is verslagen door een Japanner die 83.431 decimalen uit zijn hoofd kent.
• De indeling van onze aardbol in gekleurde ringen. Mark Stolk toonde ons de ‘electro magnetic radiation of the planet’. Kleuren hebben invloed op het gedrag en de ontwikkeling van mens, flora en fauna. In het ‘rode’ gebied – rond de evenaar - zijn bijvoorbeeld planten groter.
• Op afbeeldingen van kleurencombinaties zoals geel/zwart, zachtgroen/blauw, violet/geel, gaven de meeste mensen in de zaal dezelfde reactie.
• Cretien van Campen lichtte toe hoe zintuiglijke herinneringen het gevoel van geluk bevorderen aan de hand van zijn boek ‘Gekleurd Verleden’.
• Volgens Marike de Kruiff van Philips staat licht symbool voor communicatie tussen mensen en vinden mensen het over het algemeen fijner om naar een kleur te kijken dan ‘in een kleur te zijn’.
Al met al was deze dag waardevol voor mij en bevestigde zij mijn passie voor kleuren en mijn favoriete uitspraak: “Kleur is de glimlach van het licht.”